Publikacje

Klub Przyrodników
ul. 1 Maja 22, 66-200-Świebodzin
Konto: BZ WBK SA o/Świebodzin nr 571090 1593 0000 0000 5901 5348
tel./fax 068 3828236, e-mail: lkp@lkp.org.pl, http://www.lkp.org.pl

Opinia o projekcie planu ochrony Białowieskiego Parku Narodowego

Po zapoznaniu się z projektem planu ochrony BPN i jego szczegółowym przeanalizowaniu, uważamy, że:

1. Projekt planu jest zupełnie niespójny i zawiera liczne sprzeczności logiczne; na niektóre z nich zwrócono szczegółowo uwagę dalej. Ta niespójność uniemożliwia lub bardzo utrudnia właściwą ocenę merytoryczną projektu, ponieważ nie sposób ocenić, który ze sprzecznych zapisów wyraża rzeczywiste intencje autorów projektu.
W niektórych punktach, zwłaszcza dotyczących udostępnienia parku, a także ustaleń do miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, projekt planu ochrony BPN jest w naszej opinii sprzeczny z obowiązującym prawem. Na niezgodności te zwrócono uwagę w części szczegółowej.
Pomimo że projekt planu ochrony BPN powstał prawdopodobnie na podstawie obszernych opracowań specjalistycznych, miejscami sprawia on wrażenie zupełnie nieprzygotowanego. W wielu miejscach bardzo ogólnikowe zapisy projektu postulują "opracowanie koncepcji", "określenie obszarów" itp., albo dopiero przyszłe "oszacowanie potrzeb" wielu przewidzianych działań - czyli postulują podejmowanie dopiero w przyszłości tych decyzji planistycznych, które powinny być właśnie treścią planu ochrony!

2. Zgodnie z treścią załącznika 2, jedyne zadania ochronne, jakie przewidziano do realizacji w BPN to zalesienia, czyszczenia, trzebieże i rębnie. Oznacza to, że większa część załącznika 1, w której mowa o ambitnych zadaniach ochronnych - np. o reintrodukcji wymarłych gatunków, koszeniu wybranych łąk, przeciwdziałaniu zarastaniu drzewami i krzewami pewnych obszarów, budowie zastawek itp. - jest zupełnie gołosłowna, ponieważ w rzeczywistości żadnych takich zadań nie zaplanowano. Na szczegóły tej niekonsekwencji zwrócono uwagę dalej.

3. Wyraźnie widoczne jest, że u podstaw planu ochrony BPN w części odnoszącej się do obszaru ochrony częściowej stoi wizja "kształtowania lasu w sposób dostosowujący go do obmyślonego przez człowieka schematu". Schemat ten oczywiście w mniejszym lub większym stopniu odpowiada aktualnemu stanowi wiedzy na temat struktury naturalnych ekosystemów; uważamy jednak, że takie założenie, jakkolwiek w wielu innych miejscach w Polsce trafne, akurat w Białowieskim Parku Narodowym nie powinno być podstawą wizji jego ochrony.
Zwracamy uwagę, że przewidziane w obszarze ochrony częściowej BPN działania, obejmujące m. in wykonywanie cięć rębnych przebudowy rębniami II i III, "ręczne" kształtowanie cięciami pielęgnacyjnymi składu gatunkowego lasu w kierunku dostosowania go do sztywnego wzorca, zwalczanie kornika, a także dopuszczenie polowań ("regulacji liczebności populacji zwierzyny") nie różnią się jakościowo od założeń przyjętych dla gospodarki leśnej w lasach gospodarczych Puszczy Białowieskiej, a jedyną istotną odrębnością jest mniejsza intensywność zabiegów.

4. Z wielu przeprowadzonych w Puszczy Białowieskiej badań, w tym z długoletnich obserwacji na stałych powierzchniach w obecnej strefie ochrony ścisłej Białowieskiego Parku Narodowego, wynika że naturalna dynamika lasów Puszczy nie jest do końca przewidywalna, a czasowa i przestrzenna zmienność składów gatunkowych jest znacznie większa niż na pierwszy rzut oka mogłoby się wydawać. Żywe są w lasach Puszczy procesy regeneracji i sukcesji wtórnej. Szeroka jest też wiedza o nich, zgromadzona m. in w wyniku unikatowych badań na stałych powierzchniach. Tymczasem projekt działania w poddanych ochronie częściowej lasach BPN oparty jest wyraźnie na założeniu "zakonserwowania" dzisiejszych składów gatunkowych zbiorowisk leśnych, z uwzględnieniem tylko zamkniętego cyklu faz rozwojowych, i tym samym uniemożliwienia procesów sukcesji i regeneracji. Schemat "właściwych składów gatunkowych" dla poszczególnych zespołów leśnych w różnych fazach rozwojowych drzewostanów jest znacznie węższy od naturalnej zmienności tych składów. Nie pozostawia on ponadto miejsca na jakiekolwiek procesy naturalnej dynamiki lasu z wyjątkiem "cyklicznego następstwa faz".

5. Obecny Rezerwat Ścisły BPN jest jedynym w Polsce i jednym z nielicznych w Europie miejsc, gdzie dokonano wielkiego "eksperymentu ekologicznego" polegającego na wyłączeniu dużego fragmentu użytkowanego wcześniej gospodarczo lasu spod gospodarki leśnej i poddaniu go ochronie biernej. Zwracamy uwagę, że w momencie tego wyłączenia na terenie obecnego Rezerwatu Ścisłego znajdowały się także drzewostany sztuczne, drzewostany "pocenturowskie" (zręby kulisowe k. Dziedzinki), a nawet polany i ślady osad ludzkich.
W świetle wyniku tego eksperymentu - a wynikiem takim jest obecny kształt lasów Rezerwatu Ścisłego - dziwi nas przyjęcie założenia sztucznego "optymalizowania" lasów w strefie ochrony częściowej BPN - w tym zwalczania tam "szkodliwych owadów", wykonywaniu cięć pielegnacycjnych, redukcji populacji zwierzyny, a nawet przebudowy drzewostanów cięciami rębnymi.
Obecny Rezerwat Ścisły BPN jest przecież żywym dowodem, że działania takie nie są - przynajmniej w Puszczy Białowieskiej - wcale konieczne dla zachowania trwałości ekosystemu leśnego wraz z wszystkimi jego wartościami przyrodniczymi.
Nawet sami autorzy planu przyznali, że ani "szkodliwe owady", ani "niezgodność drzewostanów z siedliskami" ani "nadmierne stany populacji zwierzyny" nie są zagrożeniem dla wartości parku, nie wymienili bowiem tych czynników w § 25. W imię czego więc zaplanowano ingerencję, "chroniącą" Park przed nieistniejącymi zagrożeniami?

Ze względu na szczególne znaczenie Białowieskiego Parku Narodowego dla polskiej przyrody uważamy, że plan ochrony tego parku powinien być opracowany ze szczególną starannością i nie powinien budzić żadnych wątpliwości ani kontrowersji. Obecny kształt projektu nie rokuje powodzenia tego zadania.
Wady projektu są po części wadami ramowego schematu planu ochrony, jaki opracował Krajowy Zarząd Parków Narodowych w czerwcu b.r., zobowiązując następnie parki do opracowania projektów według tego schematu. Nasza ogólna opinia w sprawie "nowych planów ochrony" dla parków narodowych w której odnosimy się do tego schematu, została sporządzona oddzielnie i ogłoszona jesienią 2002 r., Analiza projektu planu ochrony BPN dodatkowo potwierdza nasze ówczesne wnioski. Jednak nawet na tle projektów planów ochrony innych parków, opracowywanych według tego samego schematu, jakość projektu planu ochrony BPN oceniamy jako niską.

Poniżej wyliczamy szczegółowe uwagi i wątpliwości, jakie nasunęły nam się w wyniku analizy planu. więcej>>